Perły architektury

Kościół parafialny pw. św. Mikołaja w Szewnie jest trzecią z kolei świątynią szewieńską. Pierwszy kościół miał zostać ufundowany w połowie XIII w. przez biskupa Prandotę. Jego istnienie zostało potwierdzone w 1326 r., a potem w 1440 r. Był to kościół parafialny, drewniany, poświęcony czci św. Mikołaja.

W pierwszej połowie XVII w. świątynia została rozebrana, a pochodzące z niej drzewo posłużyło do postawienia budynku szkoły. W 1652 r. wybudowano nowy kościół, tym razem murowany. W okresie potopu szwedzkiego, w 1657 r., został on złupiony i podpalony, zaś ołtarz i tabernakulum sprofanowane. Trud odbudowy kościoła podjął nowy proboszcz ks. Jan Hilary Kasztulski z Szewny. W 1741 r. kościół szewieński został konsekrowany przez ks. bpa Michała Kunickiego.

Niedługo potem świątynię rozebrano, ponieważ była „bardzo mała, ciemna, nikczemna, bez grobów, bez kaplic, bez naw bocznych, wieży, facjaty”. Na jej miejscu postawiono nową, ufundowaną przez ks. Sebastiana Pisulewskiego, proboszcza szewieńskiego, kanonika opatowskiego i sandomierskiego. Projekt nowego kościoła wykonał ks. Józef Karśnicki (właściwie Józef Karsznicki), ze skasowanego w tym czasie zakonu jezuitów. Zaprojektował on nie tylko samą świątynię, ale także całą przestrzeń wokół niej. Wykonał projekty dwóch wikarówek połączonych schodami, plebanii, domu służby kościelnej oraz otoczenia. W ten sposób stworzył bardzo ciekawy przykład zespołu kościelnego uformowanego na planie krzyża. Dłuższe jego ramię to: świątynia i plebania, zaś krótsze to wikarówki, ustawione w północno-zachodnim i południowo-zachodnim narożniku cmentarza kościelnego, oraz łączące je schody, prowadzące do ogrodu, gdzie stoi plebania. Poza głównym trzonem znajduje się dom służby kościelnej (w późniejszym okresie zwany domem zakonnic), który również wchodzi w skład szewieńskiego zespołu kościelnego. Całe założenie jak i poszczególne budynki, utrzymane są w stylu późnobarokowym.

Do robót przystąpiono w 1775 r., o czym świadczy data wyryta na cokole świątyni. Budowę kościoła nadzorował ks. Józef Karśnicki. Zatrudnieni przy niej byli: murmajster – jezuita Mikołaj Pawłowski, cieśla Sebastian, poddany z dóbr księży dominikanów klimontowskich, który wykonał dach i hełmy wież, stolarz - Franciszek Miler z Sandomierza, malarz - Walenty Michnowski z Sandomierza.

Kościół został ukończony w 1777 r. Stanowi go obiekt orientowany, trójnawowy, bazylikowy. Od zachodu znajdują się dwie wieże z kruchtami w przyziemiach. Od północy i południa na przedłużeniu naw bocznych są umiejscowione: zakrystia i skarbczyk. W części wschodniej kościoła, na osi prezbiterium, znajduje się ośmioboczna kaplica tzw. kapłańska część prezbiterium z ołtarzem głównym. We wnękach ścian kaplicy umieszczone są obrazy przedstawiające św. Mikołaja jako szafarza sześciu sakramentów. Siódmy, Najświętszy Sakrament zawarty jest w tabernakulum. Ołtarz główny, stojący pośrodku kaplicy, ma formę mensy z Arką Przymierza, z dużymi posągami dwóch cherubinów. Pod kapłańską częścią prezbiterium urządzona jest kaplica Grobu Chrystusa. Prawdziwą chlubą szewieńskiej świątyni jest rokokowa polichromia ścienna z ok. 1780 r., przemalowana i znacznie uzupełniana w drugiej połowie XIX w.